| | Bireyi Tanımada Kullanılan
Öznel Teknikler
Gözlem
Bireyi tanıma tekniği olarak gözlem, bir kimsenin, diğer bir kimse hakkında, duyu organları ile bilgi edinme yoludur. Gelişigüzel gözlem ve sistemli gözlem olarak iki çeşit gözlemden söz edebiliriz.
a) Gelişigüzel gözlemlerden edinilen yargılar çoğunlukla bir kimsenin bir ya da birkaç özelliğini tanıyarak kişinin bütünü hakkında verilmiş yargılardır. Gelişigüzel gözlem verileri birey hakkında diğer yollarla edinilen bilgilerle birlikte kullanıldığı zaman bir anlam taşır.
b) Gelişigüzel gözlem yolu ile öğretmenler çoğu kez göze batan öğrencileri tanıma eğilimindedirler; kendilerini gösteremeyen öğrencileri tanımazlar. Onlardan bütün öğrenciler hakkında kanılarını bildirmesi istendiğinde tanımadıkları öğrenciler hakkında genellikle belirsiz, kesin olmayan yargılar verirler.
c) Gelişigüzel gözlem yoluyla edinilen bilgiler özneldir; kişiden kişiye değişir.
Bireylerin, belirli davranışlarının, doğal yaşamları içinde kasıtlı olarak gözlenmesine ” sistemli gözlem” denir.
Gözlem veriler, geçerlik ve güvenirliği oldukça zayıf verilerdir. Gözlemcinin tutumları, değer yargıları, inançları, bilincinde olduğu ya da olmadığı ihtiyaçları, beklentileri gözlem sonuçlarını etkiler. Örneğin, otoriter bir öğretmen, açık sözlü ve bağımsız bir öğrenciyi saygısız olarak niteleyebilir. Aslında gözlemcilerin olguları, durumları bir fotoğraf makinesi gibi saptaması gereklidir. Ancak bu ideal durumdur. Gerçekte çoğu kez, gözlemci raporunda gerçek olayları değil kendi dünyasını yansıtmaktadır.
Sistemli gözlem zaman alıcı ve zahmetli bir inceleme yoludur. Gerçeğe uygun ve güvenilir bilgi edinmek için bireyi değişik durumlarda gözlemek; gözlenecek özellik için yeterli davranış örnekleri elde etmek gereklidir. Sözgelişi, yabancı dil dersinde silik ve çekingen duran bir öğrenci, beden eğitimi dersinde sınıfın lideri olabilir. Bu nedenle, bireyin çeşitli durumlarda gözlenmesi gerekmektedir.
Çok sayıda gözlem yaparak, gözlem yapmada ustalaşmak mümkündür. Ayrıca aşağıdaki hususları dikkate almakla gözlem verilerinin geçerlik ve güvenirliği arttırılabilir.
1-Gözlem yapmadan önce neyin gözleneceği açık bir şekilde saptanmalıdır.
2-Belli bir zaman süreci içinde sadece bir öğrenci gözlenmelidir.
3-inceleme konusu olan özellik için “kritik” sayılabilecek davranışlar gözlenmelidir.
4-Öğrenciyi bir gün boyunca, farklı zamanlarda ve farlı durumlarda gözlemelidir.
5-Gözlem sonuçlarını gözlenenin gözü önünde kaydetmeden gözlem yapmaya çalışmalıdır.
6-Gözlemci gözlem verileri kaydederken, yalnız, “gözlenen davranışları” zaman ve yer belirterek ve mümkün olduğu kadar ayrıntılı bir bizinde yazmalı öznel genellemeleri ya da değerlendirmelerini gözlem verileri ile karıştırmamalıdır.
Olay Kaydı (Anekdot)
Öğrencinin manidar bir davranışının ayrıntılı bir tablosu, gözlemcinin bir anlık bir olayı fotoğrafla yakalamasıdır.
Bir olay kayıt formunda şu kısımlar bulunmalıdır:
1-Gözlenen öğrencinin adı,soyadı, numarası, sınıfı, şubesi
2-Gözleyenin adı, soyadı, ünvanı
3-Olayın geçtiği yer ve zaman
4-Olayın betimlenmesi
5-Gözleyenin yorumu
6-Gözleyenin tavsiyesi
Olay kayıtları genellikle öğrencilerle en yakın etkileşimde bulunan öğretmenler tarafından tutulur. Bu kayıtların, danışman odasındaki öğrenci dosyasında saklanması yararlı olur.
Olay kayıtları öğrencinin okuldaki yaşamının bir kesitini vermeli, onun çeşitli durumlarda nasıl davrandığını gösteren yığmalı bir bilgi bütünü olmalıdır.
Olay kaydı, sayısal değerlendirmeleri tamamladığı ve öğretmenlerin dikkatlerini öğrenci davranışlarına çektiği için yararlı bir tekniktir.
Bunların yanında olay kaydı aşağıdaki hallerde sakıncalı da olabilir:
1-Bir öğrenci ile ilgili bir iki olayı, onu tüm okul yaşamından soyutlayarak inceleyip kaydetmek, onu tek başına yorumlamak çoğu kez yanıltıcı olabilir.
2-Olay kaydı bir öğrenci bir olay “tipik” olma özelliğini yitirdikten sonra bile o olayı öğrenci aleyhinde kullanma eğiliminde olanlara veri sağlamış olabilir. Öğretmenler genellikle can sıkıcı, istenmeyen davranışları gözleyip kaydetme eğiliminde olduklarından, olay kayıtları daha çok öğrencilerin olumsuz yanlarını yansıtan verilen bütün haline gelebilir.
Olayın ayrıntılı bir şekilde yazılması çok zaman alıcıdır. Öğretmenler ya üşendiklerinde ya da gerçekten zaman bulamadıklarından gözlem verilerini yazma işini erteleyebilir. Olayın cereyan ettiği ve gözlendiği zamanla kaydedildiği zaman arasındaki süre uzadıkça gözlemciin hayal ürünleri gerçeğe daha çok karışır ve olay kaydı gerçeği yansıtmaktan uzaklaşabilir.
Dereceleme Ölçekleri
Bir kimsenin bir kimse hakkında sistemli ya da sistemsiz gözlemler sonucunda edindiği kanılarını bildirmesinin bir yolu da dereceleme ölçekleridir. Öğrenciler hakkında öğretmenlerin, işçiler hakkında ustabaşılarının, memuriyette astlar hakkında üstlerin kanılar bu yolla elde edilir.
Dereceleme ölçeklerinin bir çok çeşitleri olup aşağıda bunlardan bazıları açıklanmıştır:
Sayısal Ölçekler
Sayısal ölçeklerde dereceleyen kimse daha önce katsayıları çok iyi tanımlanmış bir seri numara kullanır; her bireyi belli bir nitelik açısından derecelerken , ona daha önce açıkça betimlenmiş numaralardan birini verir. Öğretmenlerin öğrenci başarılarını değerlendirme işleminde not vermeleri sayısal ölçeklere bir örnek olabilir.
Grafik Ölçekler:
Grafik tipte ölçekler en yaygın olarak kullanılan ölçeklerdir. Bu tür derecelemede ölçülecek nitelik, çeşitli basamaklar halinde devamlılık gösterin bir doğru üzerinde gösterilir. Sözgelişi liderlik niteliği bir doğru üzerinde şu basamaklara ayrılabilir:
_____1__________2____________3______________4_____ _________5____
Liderlikten Liderlik rolü İstenirse Liderlik Liderlik rolünü
kaçınır almamayı liderliği rolü alır aktif olarak
tercih kabul eder kabul eder
Dereceleme örneklerinin hazırlanmasında ve bunları dereceleyecek olan kimselerin yetiştirilmesinde şu hususlara dikkat edilmelidir:
1-Ölçülmesi düşünülen her özellik açıkça belirlenmiş olmalı, derecelenecek özellik her dereceleyicide aynı anlamı yaratmalıdır.
2-Her özellik gözlenemez. Onun için başkalarının gözlemine açık olmayan özellikleri derecelemekten kaçınmalıdır.
3-Özelliğin farklı dereceleri açıkça belirlenmeli her basamak için davranışsal bir tanım verilmelidir. Basamaklar genellikle olumsuzdan olumluya, basitten karmaşığa doğru sıralanmalıdır. Genellikle 5 basamak en yaygın kullanılanıdır.
4-Mutlaka birden fazla kişinin derecelemesine başvurul malidir. Dereceleyenlerin sayısı arttıkça dereceleme ölçeğinin güvenirliği de artar.
5-Derecelemeyi yapan kimsenin dereceleyeceği kimseleri iyi tanıdığından emin olunmalıdır.
6-Bir dereceleyici bir özellik yönünden bütün bireyleri dereceledikten sonra ikinci özelliğe geçmelidir.
7-Bazı dereceleyicilerin bol, bazılarının kıt not vermeli sık sık gözlenen bir olgudur. Bu hatayı önlemek için değerlendirme farkları istatistiksel yollarla araştırılmalı, dereceleyiciler arısı anlaşa derecesi korelasyon tekniği ile saptanmalı , verilen puanların ortama standart kayma ve medyan derecesine bakılmalı çoğunluğun derecelemelerinden çok fazla sapan derecelemeler ortalamaya katılmamalıdır.
Otobiyografi
Otobiyografi bir kimsenin şimdiki ve geçmiş yaşamını yazılı olarak anlatmasıdır. Genellikle kişi yaşam öyküsünü anlatırken kendince önemli gördüğü özelliklerini ve bu özelliklerine karşı tutumunu, bunların oluşmasında rol oynayan geçmiş olaylara ve kişilere verdiği önemi yansıtır. Yaşam öyküsü kısaca anlatıldığı zamanlar birey kendisi için en önemli olan olayları dile getirir. Bu da bireyi inceleyen kişiye onun değerleri, beklentileri, gereksinmeleri ve çatışmaları kısaca kişilik dinamizmi hakkında ipuçları verir.
Otobiyografi kişinin kendini nasıl gördüğünü anlamaya olanak veren tekniklerin başında gelir. Ayrıca kişinin halen gözlenen özelliklerinin geçmiş olaylardan kaynaklandığı sayıltısı otobiyografinin temelini oluşturur. Kişinin bizzat kendini e geçmişini nasıl algıladığı ve yorumladığı konusunda değerli ipuçları veren bir teknik olup böylesine öznel bir bilgiyi en kısa yoldan sağlayabilecek bir ölçme aracı olması bakımından önemli ve yararlıdır.
Bireyin başkaları tarafından nasıl görüldüğünden çok onun kendini nasıl gördüğünün önemli olduğunu, bireyin davranışlarının, onun kendini ve çevresini algılama biçimini belirlediği görüşünü benimseyen kimseler için otobiyografi uygun bir “birey tanıma yöntemi” dir.
Öğrencinin otobiyografi yolu ile kendini anlatması için her şeyden önce boşalma, derdini dökme ihtiyacını duyması ve karşısındakine güvenmesi gerekir. Bu da otobiyografinin okunmasından sonra kendisine bir yardım sağlanacağından emin olması ile mümkündür. Bu yardım genellikle otobiyografinin yazdırılması sırasında vaadedilen yardımdır.
Sosyometri
Bir grubun üyeleri arasındaki etkileşim örüntüsün saptamak amacı ile kullanılan tekniğe “sosyometrik test” verilir. Okul ortamında ilişkileri belirleyen belli faktörler vardır. Bunlardan en sık görülen ve sosyometri ölçümlerinde ele alının faktörler sosyal kabul, liderlik ve akademik yardımdır. Sosyometrik testi uygulamaya başlamadan önce hangi amaçla ya da hangi tür bilgi edinmek istendiğine karar verilme ve sosyometrik ankette yer alacak sorular buna göre hazırlanmalıdır.
Sosyometrik testin güvenirliği grubun birbirini tanıma ve içten cevap verme derecesine bağlıdır. Alınan sonuçların kendilerinin gelişimi için kullanılacağından emin olan öğrencilerin sorulara doğru cevap verecekleri muhakkaktır. Böyle durumlarda üçten fazla çok sevdiği arkadaşı olmayan bir kimsenin de yine üç isim yazma durumunda kalması sıkıntı yaratabilir. Ayrıca bu iki öğrencinin en sevdikleri kişiler olarak yazdıkları isimler aynı anlamı taşımamaktadır. Bu sakıncayı önlemek için öğrencilere eğer yazacak isim bulamıyorlarsa cevap yerini boş bırakmalarını söylemektir.
Sosyometri tekniği uygulanması kolay için okullarımızda sık sık kullanılmaktadır.
Kimdir Bu Tekniği
Bu teknikte bir dizi kişilik özelliği veya davranış tarzı yazılır ve öğrencilerden her bir özelliğin karşısına, bunu en iyi temsil eden arkadaşlarının adını yazması istenir. Bir özelliğin karşısına birden fazla isim yazılabileceği gibi hiçbir isim de yazılmayabileceği kendilerine söylenir.
Bu teknikte kullanılabilecek bazı kişilik özellikleri:
1-Derse sık sık geç kalan kimdir?
2-Çok temiz ve çok tertipli olan kimdir?
3-Herkesin yardımına koşan kimdir?
4-Her şeyden alınan, çabuk ağlayan kimdir?
Bu yolla edinilen bilgilerin öğrenci ile paylaşılması onun kendin daha doğru olarak değerlendirmesine yardımcı olabilir. Ancak olumsuz özelliklere sahip kişilerin de belirlenebilmesi için bu bilgilerin isimsiz olarak toplanması yararlı olabilir.
| |
02-10-2007, 01:50
Öğrenciyi Tanımada Kulanılan Özel Teknikler 
Normal
Benzer Konular 
